Podstawy higieny głosu Prawidlowy sposób tworzenia głosu warunkuje wlasciwa higiena. Nadmierne wysiłki Narządu głosowego mogą prowadzić do znużenia i wyczerpania głosu. W tym wypadku poprawę przynosi kilkudniowy odpoczynek oraz maksymalne oszczędzanie głosu. Przy wysychaniu lub pieczeniu błony śluzowej gardła najlepszym środkiem jest płukanie naparem rumianku, ślazu lub kwiatu lipowego. Wskazane są ciepłe inhalacje z ziół. Korzystne jest również picie wody szczawnickiej pół na pół z ciepłym mlekiem. W mieszkaniach dobrze jest umieszczać na kaloryferach kamionki z wodą w celu zwiększenia wilgotności powietrza, lub też używać mechanicznych nawilżaczy powietrza. Produkty spożywcze Picie napojów zbyt zimnych i zbyt gorących jest szkodliwe (zwłaszcza dla osób pracujących głosem zawodowo). Nie poleca się spożywanie przed śpiewem orzechów, siemienia słonecznika i czekolady, ponieważ te produkty stwarzają nalot na krtani powodujący tz. chrypkę. Mutacja u chłopców U chłopców w okresie mutacji nie należy rozpoczynać nauki śpiewu. Zmuszanie narządu głosowego do pracy podczas przedłużających się dolegliwości mutacyjnych doprowadza do zmiany sposobu emisji głosu (wydobywania się głosu), co z kolei powoduje znużenie, a w dalszej konsekwencji trwałe zmiany w strunach głosowych. Uwagi do dziewczęt Dziewczęta powinny być w czasie menstruacji zwolnione z nauki śpiewu (gdyż występuje przekrwienie strun głosowych, a głos się obniża i łatwo męczy). higiena dla drzieci O higienie głosu pamiętać musimy już w przypadku dzieci przedszkolnych. Piosenki dziecięce muszą być tak dobrane, aby ich zasięg głosowy nie przekraczał skali głosowej dziecka. Nadmierne rozciąganie skali głosu dziecięcego może prowadzić do częstych zachrypnięć i wysilonej pracy mięśni oddechowych podczas śpiewu, a w skrajnych przypadkach do trwałej niewydolności narządu głosowego. Otyłość w wieku dziecięcym również doprowadza, zwłaszcza w okresie pokwitania, do zaburzeń głosowych i zahamowania rozwoju krtani. Nikotyna Wywołuje przekrwienie błon śluzowych i stany kataralne, dlatego też nauczyciele powinni absolutnie wyrzec się palenia. Alkohol Nadużywanie alkoholu jest również przeciwskazaniem dla osób pracujących głosem. Badanie krtani Badanie krtani wykonuje się przy użyciu lusterka krtaniowego, w którym ogląda się odbity obraz krtani i jest to tzw. laryngoskopia pośrednia. Lusterko ustawione jest na wysokości podniebienia miękkiego pod kątem około 30 stopni w stosunku do linii poziomej. Krtań bada się podczas wydawania dźwięków (fonacji) i oddychania, oceniając jej budowę i ruchomość. Podczas badania krtani ocenia się również część krtaniową gardła. Badanie w większości przypadków nie wymaga znieczulenia. W przypadku występowania nadmiernych odruchów ze strony gardła stosuje się znieczulenie miejscowe - powierzchniowe z użyciem lignokainy podanej strzykawką, lub przy pomocy tzw. watotrzymacza. Znieczula się powierzchniowo nerw krtaniowy górny przebiegający w błonie śluzowej zachyłka gruszkowatego. Badanie bezpośrednie krtani nazywa się laryngoskopią bezpośrednią. Wykonywane jest przy użyciu tzw. laryngoskopu, który składa się z uchwytu i tzw. łyżki odchylającej nagłośnię. Laryngoskopia bezpośrednia z użyciem mikroskopu krtaniowego wykonywana jest zawsze w znieczuleniu ogólnym. Ocenę napięcia fałdów głosowych wykonuje się przy użyciu lampy stroboskopowej - badanie to wykonywane jest przede wszystkim przez lekarzy foniatrów. Obraz widziany w lusterku krtaniowym w trakcie badania krtani: podczas oddychania (A) i podczas fonacji (B). Badanie więzadeł (strun) głosowych Wrażenie wysokości dźwięku zależy bezpośrednio od częstotliwości drgań akustycznych, jakimi ulegają więzadła głosowe. Źródłem dźwięku głosu ludzkiego są więzadła głosowe. Drgania ich zależą od: 1. Impulsów nerwowych wysyłanych przez pola ruchowe kory mózgowej. 2. Charakterystyki strun czyli: od ich długości, grubości i siły napięcia, od mięśni napinających wiązadła głosowe od podparcia oddechowego, ściślej mówiąc ciśnienia podstrunowego powietrza. Długość i szerokość strun głosowych: Typ głosu Długość (mm) Szerokość (mm) Charakterystyka Sopran koloraturowy do 14,0 2,0 - 2,5 Jest to najwyższy głos kobiecy, charakteryzujący się skalą c1 do f3 oraz dużą biegłością Sopran 14,0 - 19,0 2,0 - 3,0 Charakteryzuje się jasną barwą, średnią siłą i mniejszą ruchliwością, niż sopran koloraturowy, lecz większą niż mezzosopran. Mezzosopran 18,0 - 21,0 2,5 - 3,0 Rodzaj głosu ludzkiego pomiędzy sopranem i altem, częściowo obejmujący oba. Zwykle obejmuje zakres a do g2 Tenor 18,0 - 22,0 2,5 - 3,0 Tenor jest najwyższym głosem męskim osiągalnym rejestrem piersiowym. Zwykle obejmuje zakres od c do c2. Baryton 22,0 - 24,0 3,0 - 4,0 Głos męski mieszczący się w środkowym zakresie skali głosu. Zwykle pomiędzy G/A do g1 lub od 110 do 390 Hz. Bas 24,0 - 25,0 3,0 - 5,0 Najniższy głos męski, zwykle obejmuje w chórze skalę od F do c1 lub e1, a w śpiewie solowym skalę C (od D do e1). Mutacja głosu Mutacja głosu to zmiana brzmienia głosu u ludzi na skutek zmian fizjologicznych w obrębie narządów głosu. Następuje zarówno u chłopców jak i dziewcząt podczas dojrzewania, trwa około trzech lat. Mutacja jest związana z silnym rozwojem krtani, która jest częścią układu oddechowego i również narządem głosowym. Następuje rozrost chrząstek krtaniowych, struny głosowe mocno się wydłużają, powiększa się tchawica i przestrzenie ponadkrtaniowe. Niekiedy powiększona krtań przybiera duże rozmiary, tworzy się tzw. "jabłko Adama" (rozrost chrząstki tarczowatej). Podczas mutacji występują częste chrypki, zakłócenia w wydawaniu głosu: na zmianę dźwięki wysokie i niskie - na skutek zaburzeń w koordynacji mięśni krtani, przekrwienia błony śluzowej i zwiększonego wydzielania śluzu. U chłopców zachodzi obniżenie wysokości głosu o jedną oktawę, u dziewcząt zaś o pół oktawy. O mutacji głosu decydują hormony płciowe - testosteron. Testosteron powoduje powiększenie krtani i strun głosowych. Stają się grubsze i dłuższe, a to zmienia ich brzmienie. Mutacja głosu u chłopców jest łatwo zauważalna i charakteryzuje się załamywaniem dźwięków podczas mówienia. Mutacja u dziewcząt nie jest tak zauważalna jak u chłopców, jednak jest równie ważna w wokalistyce. Zmuszanie narządu głosowego do pracy podczas przedłużających się dolegliwości mutacyjnych doprowadza do zmiany sposobu emisji głosu (wydobywania się głosu), co z kolei powoduje znużenie, a w dalszej konsekwencji trwałe zmiany w strunach głosowych.   Higiena dla nauczycieli Dlugotrwale przeciazenie krtani, niewlasciwe poslugiwanie sie głosem oraz mówienie w halasliwym otoczeniu moze przyczynic sie do powstania zaburzen głosu. Tworzenie i emisja głosu w halasie wymagaja bowiem wzmozonej pracy miesni aparatu głosu (krtani) po to, aby byc slyszanym i prawidlowo odebranym przez sluchajacego. Taki mówca musi przekrzyczec halas. Nadmierna praca wplywa bardzo niekorzystnie na głos, doprowadzajac poczatkowo do zmian głosu czynnosciowych, które uwaza sie za odwracalne. Z czasem moze jednak dojsc do utrwalenia sie nieprawidlowych mechanizmów, a w konsekwencji do zmian organicznych w obrebie krtani np. guzków głosowych. Sa to juz zmiany, które nierzadko wymagaja interwencji chirurgicznej. Jak powazne jest to zjawisko, potwierdza statystyka, która wymienia dysfunkcje krtani na pierwszym miejscu wsród chorób zawodowych u nauczycieli. Kilka rad, jak komunikowac sie w halasie, by zapobiec zaburzeniom głosu Nie krzycz do niesfornych dzieci, zamiast tego uzyj gestu, przedmiotu, by zwrócic ich uwage. Nie krzycz na mityngach sportowych, skorzystaj z gwizdków, trabek, by wyrazic swój entuzjazm. Spróbuj ograniczyc halas podczas konwersacji, zamykajac okna, drzwi. Podczas rozmowy zwróc twarz w strone rozmówcy. Staraj sie zmniejszyc odległosc dzielaca cie od rozmówcy. Mów, zachowujac swobodnie wyprostowana postawe i uniesiona glowe. Pomagaj sobie podczas rozmowy gestem. Zasady prawidłowego mówienia Miekkie zapoczatkowanie zdania. Nie podwyzszaj głosu, mów zachowujac naturalna wysokosc głosu. Przerwy na oddech, nie staraj sie wszystkiego powiedziec na jednym wydechu. Mów jedynie na wydechu wdechu. Robiąc głębsze oddechy, uruchom przepone - naucz sie prawidlowej techniki oddechowej. Podczas mówienia wykorzystuj swoje miesnie artykulacyjne, otwieraj usta, nie mów z zacisnietymi wargami. Dbaj, aby miesnie ramion, szyi, krtani, klatki piersiowej byly rozluznione, a nie napiete. Zrób sobie mala rozgrzewke miesni przed dluzsza rozmowa (np. mruczenie). Nawykowy kaszel moze uszkadzac faldy głosowe. Zamiast kaszlac spróbuj wolno przelknac sline, popijac wode, kaslac po cichu. Nawadnianie organizmu. Odwodnienie organizmu ma bardzo niekorzystny wplyw równiez na głos. Pij przynajmniej 8 szklanek napojów bezkofeinowych, bezalkoholowych i niegazowanych dziennie. Jesli nie czujesz pragnienia, pij z rozsadku. Popijaj wode podczas mówienia. Utrzymuj odpowiednia wilgotnosc powietrza. Stosuj nawilzacze powietrza w pomieszczeniu, w którym spisz, przebywasz i mówisz. Staraj sie: nie pochrzakiwac i pokaslywac, nie mówic zbyt szybko, nie nabierac plytko oddechu, nie mówic monotonnym głosem lub tonem zbyt agresywnym, unikac wtracen (np. eee...) Pewne nawyki moga byc szkodliwe dla twojego głosu. Sa to np.: twardy atak głosowy (zaczynanie wypowiedzi w sposób gwaltowny, z napieciem), mówienie z uzyciem nienaturalnej wysokosci głosu (np. nizszym głosem), mówienie na resztkach powietrza, napinanie miesni szyi, górnej czesci klatki piersiowej lub ramion, mówienie podczas wykonywania intensywnych cwiczen fizycznych. Pozwól odpoczac twojemu głosowi, gdy jest zmeczony lub gdy masz infekcje.